فهرست
تمدن یونان آسیایی و خاستگاه فرهنگ ایونی
تمدن یونان در دو حوزه متمایز شکل گرفت: نخست، دولتشهرهای شبهجزیره یونان که در قلمرو یونان امروزی قرار دارند، و دوم، شهرهای یونانی در کرانه شرقی دریای اژه و دریای مرمره، یعنی آناتولی غربی (ترکیه امروزی).
شهرهای یونانی آسیایی در پیوند مستقیم با تمدنهای کهن آناتولی پدید آمدند. به گفته فردیناند برودل، «یونان آسیایی در حقیقت سرزمین اشغالشده یونانیان شبهجزیره نبود، بلکه اقوام مهاجر یونانی مستقلی بودند که از آغاز به آناتولی آمدند و هرگز کلنیهای یونان مرکزی یا جزایر دریای اژه به شمار نمیرفتند. فرهنگ این شهرها در تماس با تمدنهای آسیایی دگرگون شد.»
این شهرها خط و برخی عناصر فرهنگی اقوام آسیایی را وام گرفتند و هنر و شیوه زندگی آنان قرابت فراوانی با همسایگان شرقی داشت. ساکنان این نواحی در تجارت و صناعت عصر برنز پیشرفته بودند و از همین رو دولتشهرهای خودمختار در کرانههای آناتولی به ثروتی چشمگیر دست یافتند. روایتهای مشهور درباره ثروت لیدیه، رود پکتولوس که شنهای زرین در آن جاری بود، و پادشاه افسانهای آن، میداس، که هرچه را لمس میکرد به طلا بدل میشد، بازتاب همین واقعیت تاریخی است.
ثروت و موقعیت راهبردی این منطقه توجه امپراتوری هخامنشی را نیز به خود جلب کرد و راه شاهی از شوش تا مدیترانه به شهر سارد، مرکز ساتراپی لیدیه، میرسید. حتی امروز نیز این ناحیه با محوریت ازمیر از ثروتمندترین مناطق ترکیه به شمار میرود.
فرهنگ ایونی و پیدایش عقلانیت کلاسیک
شهرهای یونانی آسیایی محل آمیزش اقوام کهن آناتولی با طوایف مهاجر یونانی بودند و همین آمیزش به پیدایش یکی از پیشرفتهترین فرهنگهای جهان باستان انجامید. این فرهنگ از محدودیتهای قومی رها بود و نوعی آزاداندیشی و جهاننگری گسترده را پدید آورد.
فرهنگ ایونی از مطلقگرایی فاصله داشت؛ ذهن از بند رازآلودگی اساطیری رهایی یافت و اندیشه به سوی کاوش طبیعی و علمی گرایش پیدا کرد. شعر، ادبیات و هنر جلوههایی آزاد و خلاقانه یافتند و نخستین جلوههای روشناندیشی تاریخی بشر در این حوزه پدیدار شد.
تفکر طبیعی که در مکتب ملطی شکوفا شد، فلسفه پیشاسقراطی را بنیان گذاشت و حیات عقل کلاسیک را دگرگون ساخت. در این جهانبینی، هیچ چیز تصادفی نبود و هر پدیدهای علتی داشت؛ از هیچ، هیچ پدید نمیآید.
چهرههای برجسته مکتب ایونی
طالس ملطی (۶۲۴–۵۴۹ پ.م.)
بنیانگذار مکتب فلسفی ایونی و نخستین فیلسوفی بود که تفسیرهای اساطیری و دینی از جهان را به نقد کشید و اصل جهان را بر یک عنصر طبیعی استوار کرد.
انکسیماندر (۶۱۰–۵۴۷ پ.م.)
شاگرد طالس و از سران مکتب ملطی که مفهوم «آپِیرون» یا نامتعین نخستین را به عنوان اصل هستی مطرح ساخت و از پیشگامان کیهانشناسی عقلانی به شمار میرود.
هراکلیتوس (سده ششم پیش از میلاد)
فیلسوفی که بر حرکت و دگرگونی دائمی اشیا تأکید داشت و آتش را عنصر بنیادین جهان میدانست. جمله مشهور او چنین است: «واقعیت در عین چندگانگی، یکتاست.»
دموکریتوس (سده پنجم پ.م.)
پرورشیافته مکتب ملطی که نظریه اتم را مطرح کرد و اتم را کوچکترین جزء غیرقابل تجزیه ماده دانست. نظریه مکانیکی او پایهگذار علوم دقیق بعدی شد. او سفرهای بسیاری به شرق داشت و با اندیشمندان فلات ایران و هند نیز دیدار کرد.
لئوکیپوس (سده پنجم پ.م.)
هممشرب دموکریتوس و نخستین فیلسوفی که علیت را به صورت نظاممند در تفکر تحلیلی خود وارد کرد. ایده اتم به مثابه عنصر مشترک اشیا حاصل تفکر این دو فیلسوف است.
هفت فرزانه یونان و سیاست ایونی
از میان «هفت فرزانه یونان»، چند تن از آناتولی برخاستند:
- پیتاکوس (۶۴۸–۵۶۹ پ.م.) سیاستمدار و قانونگذار برجسته که در باب کرامت انسانی روایت شده قاتل فرزند خود را بخشید.
- بیاس از اهالی شمال ملط و
- سولون (سِلون یا سلهبول) از دیگر چهرههای سده ششم پیش از میلاد بودند که در شمار فرزانگان یونان جای داشتند.
ادبیات و تاریخنگاری در آناتولی یونانی
بسیاری از شاعران، هنرمندان و تاریخنگاران بزرگ یونانی در آناتولی زاده شدند. از جمله:
- سافو، تنها شاعر زن بزرگ یونان باستان؛
- هومر که بنا بر سنت، زادگاهش ازمیر دانسته میشود و آثار جاودانه ایلیاد و اودیسه را پدید آورد؛
- و تاریخنگارانی چون هرودوت و توسیدید که بنیانگذاران تاریخنگاری علمی به شمار میروند.
هراکلیت سده 6.پیش از میلاد .فیلسوف مادی گرا که بر حرکت و تطور اشیا تکیه داشت .او آتش را عامل اصلی در پیدایش جهان می دانست که در به اشکال مختلف تبلور می یآبد و در نهایت بشکل ابتدایی خود باز می گردد. این سخن مشهور از اوست “واقعیت در عین چند گانه بودن ، یکتاست”.
دموکریت دانش اموخته مکتب فلسفی ملط او اتم را کوچکترین جز ماده می دانست که قابل تجزیه نیست و بنیاد هستی اشیا عالم از اوست. نظریه مکانیک او پایه علوم دقیقه بعدی شد. او سفر های فراوانی به شرق نمود و با بزرگان فلات ایران و هند نیز دیدار داشته است.
“لیوسیپ “ملطی سده 5. فیلسوف هم مشرب “دموکریت”که هویت ذاتی اشیا را بشکل ریاضی تعبیر می کرد.و نخستین فیلسوف ایونی است که علیت را پایه تفکر تحلیلی خود قرار داد. ایده ” اتم” به مثابه عامل مشترک اشیا محصول فکری این دو فیلسوف است .
انکسمین ملطی سده ششم . او هم به حلقه هفت فرزانه یونان باستان تعلق دارد.او نیز در تشریح فلسفه مادی خود در جستجوی عامل بنیاد جهان بود .از نظر او عامل مشترک میان اشیا هوا است او تحول را نیز ناشی از همین عنصر می دانست.
پیتا کوس : 648 تا 569. سیاستمدارنامدار و یکی از هفت فرزانه ی تمدن یونان باستان، او حقوقدانی سترگ و بانی بسیاری از قوانین در یونان باستان است .در باب کرامت انسانی او گفته اند که او قاتل فرزندش را بخشید. ….
“بیاس” اهل شمال ملط – و “سله بول ” هردو در سده شش پیش از میلاد . بعنوان دوشخصیت دیگر هفت فرزانه یونان هستند. هفت فرزانه یونان باستان
علاوه بر این فلاسفه بسیاری از شعرای بزرگ و هنرمندان نامی و تاریخ نگاران شهیر یونانی در اناتولی بدنیا امده اند. از جمله تنها شاعر زن یونانی “سافو” و، هومر/ زادگاهش در ازمیر امروز ترکیه / که اثار جاودانه اش ” ایلیاد” و “اودسه” یکی از شاهکار های ادبی جهان است.
و تارخ نگارانی چون هرودت و توسید .
…………………….
*این اطلاعات را از کتاب : ” ,Grèce antique/Hommes illustres”Edition M Toubis S.A” به دست آوردم
**ملط /به فرانسه میله/ شهر یست در نردیکی سلجوق در استان آیدین ترکیه امروز . این شهر تاریخی که بدست سلجوقیان و سپس تیموریان تخریب شد بسیار دیدنی است .
متن زیر برای دوستان انگلیسی زبان گذاشتم چون نام این فیلسوف ها به انگلیسی بیشتر شناخته شده است.
During the 6th century BC, Ionian coastal towns, such as Miletus and Ephesus, became the focus of a revolution in traditional thinking about Nature. Instead of explaining natural phenomena by recourse to traditional religion/myth, the cultural climate was such that men began to form hypotheses about the natural world based on ideas gained from both personal experience and deep reflection. These men—Thales and his successors—were called physiologoi, those who discoursed on Nature. They were skeptical of religious explanations for natural phenomena and instead sought purely mechanical and physical explanations. They are credited as being of critical importance to the development of the ‘scientific attitude’ towards the study of Nature.