قفقاز در عصر روسیه /1
از ورود پتر بزرگ تا فروپاشی امپراتوری تزاری (۱۷۲۲–۱۹۱۷) مقدمه: قفقاز؛ سرزمینی میان امپراتوریها قفقاز در طول تاریخ خود کمتر یک فضای جداافتاده و منزوی بوده است. جایگاه جغرافیایی این سرزمین، میان استپهای اوراسیا در شمال، فلات ایران در جنوب، آناتولی در غرب و دریای کاسپین و راههای آسیای مرکزی در شرق، آن را به […]
قفقاز در عصر روسیه/2
بخش دوم: دگرگونی اقتصادی، نفت باکو و پیدایش جامعه نوین قفقاز دگرگونی اقتصادی قفقاز؛ از راههای سنتی تا اقتصاد امپراتوری الحاق قفقاز به امپراتوری روسیه تنها به معنای تغییر حاکمیت سیاسی نبود؛ بلکه این منطقه را وارد شبکه اقتصادی گستردهتری کرد که مرکز آن در شمال، در شهرهای روسیه اروپایی قرار داشت. روسیه کوشید قفقاز […]
قفقاز/چرا آناتولی ترک شد و قفقاز نه؟
جغرافیا، کوچ، هویت و سرنوشت دو سرزمین همسایه پیشزمینه: کوچ بزرگ به سوی غرب در جستارهای گذشته، به جابهجایی موجهای گسترده قبایل ساکن استپهای شرقی اوراسیا به سوی غرب پرداختیم؛ حرکتی تاریخی که طی چندین سده، سیمای قومی و سیاسی بخش بزرگی از آسیا و اروپا را دگرگون ساخت. این کوچهای بزرگ، گروههای بسیاری از […]
جنبش جنگل؛ از آرمان مشروطه تا جمهوری سوسیالیستی گیلان/3
جنبش جنگل را باید ادامهٔ مستقیم بحران ناتمام مشروطهخواهی در ایران دانست؛ جنبشی که در شرایط فروپاشی اقتدار دولت مرکزی، گسترش نفوذ قدرتهای خارجی و نارضایتی گستردهٔ روستاییان و نیروهای محلی در گیلان سر برآورد. در سالهای پس از پیروزی مشروطه، شمال ایران عملاً به حوزهٔ نفوذ امپراتوری روسیه بدل شده بود و حضور نظامیان […]
ایران در آستانه سده چهاردهم خورشیدی/بخش دوم
این جستار درآمدی است بر بررسی پدیدهٔ برآمدن قدرتهای محلی در ایرانِ. گذار از ممالک محروسه به دولت ملی؛ پدیدهای که در اشکال گوناگون، از جنبش جنگل و خیزشهای شهری چون خیابانی و پسیان، تا کنشهای ایلی و منطقهای همچون گردنکشیهای سمیکو، قاضی محمد و راهزانی گروه هایی چون نایب حسین کاشی، تبلور یافت. این […]
برگی ازتاریخ:سر برآوردن قدرت های محلی در آستانه سده چهارده خورشیدی
. ایران در آستانهٔ سدهٔ چهارده خورشیدی: زمینههای بینالمللی و ساختار درونی نیمهٔ دوم سدهٔ نوزدهم میلادی، دورهای سرنوشتساز در تاریخ جهان بهشمار میآید؛ دورانی که با جهش شتابان صنعتی در اروپای غربی ،بهویژه در انگلستان وفرانسه و آلمان، و همزمان با افول تدریجی امپراتوریهایی چون عثمانی، اتریش و روسیه همراه بود. در پی این […]
کرت؛ آستانهٔ تمدن اروپایی و پیوندهای فراموششدهٔ مدیترانه و خاورزمین
خوانشی در سنت تاریخنگاری ساختاری ،برگرفته از اندیشههای فردیناند برودل و فریدون آدمیت بازخوانی جستار ژوئن سال 2020 در سایت راه ۱. کرت در سپیدهدم تاریخ دیرپای مدیترانه کرت، بزرگترین جزیرهٔ یونان در خاور مدیترانه، یکی از نخستین کانونهای تمدن در اروپا بهشمار میرود. نخستین باشندگان این جزیره، بهگمان فراوان، از آناتولی به آن کوچیده […]
از دریای سفلی (خلیج فارس) تا دریای علیا (مدیترانه) بخش 2
بازنویسی جستاری پیشین در سایت راه در سال 2020 پیش درآمد: خاور میانه عصرما ،مرکز بحران های بی پایان اجتماعی-سیاسی، معیادگاه گروه های متخاصم افراطی مذهبی و میدان جنگ های نیابتی قدرت های استعماری است. از منظر جهانی و به ویژه غربی این منطقه مشکل زا، جنگ افروز نا توان از همزیستی متمدنانه با دیگران […]
ادامه “راه”
باز خوانی جستارهای پیشین جستاری کوتاه دربارهی طبیعت، جامعه و آزادی در این جستار میکوشم درباره پیوند خود با دو مقولهی بنیادین،طبیعت و جامعه، بیاندیشم. و با شناخت محدودیت هایم به درک روشن تری از آزادی دست یابم طبیعت من طبیعت را دوست میدارم، با آنکه میدانم نابینا و بیگذشت است. از جایگاه موجودی ناچیز […]
مانی، شهسواری از دیار نور
بازبینی و ساماندهی جدید مقدمه: زمینههای پیدایش مانویت سدهٔ سوم میلادی را میتوان یکی از نخستین بزنگاههای «جهانیشدن» در تاریخ دانست. گسترش بازرگانی، بهویژه در امتداد راه ابریشم، و پیوند فزایندهٔ شرق و غرب، شبکهای از شهرهای بزرگ را در گسترهای پدید آورد که امروزه خاورمیانه نامیده میشود: اسکندریه، انطاکیه، قسطنطنیه، بابل و تیسفون. این […]