از ترکمن‌صحرا تا سیستان و بلوچستان؛ مرز، ایل و گسترش فرمانروایی دولت/9
در نقشه‌های دورهٔ پایانی قاجار، ترکمن‌صحرا، سیستان و بلوچستان درون مرزهای ایران جای داشتند؛ اما کشیدن خط مرزی با فرمانروایی روزانه بر زمین یکسان نبود. میان تصمیمی که در تهران گرفته می‌شد و زندگی مردمی که در استپ‌های شمال‌شرق، پیرامون هامون یا کوهستان‌های بلوچستان به سر می‌بردند، راه‌های دشوار، کمبود مأمور، ناتوانی مالی حکومت و […]
حاکمیت بر “راه “،تنش میان ایلات و دولت مرکزی. بختیاری‌ها و قشقایی‌ها در گذار به دولت متمرکز/8
بختیاری‌ها و قشقایی‌ها تنها دو نیروی ایلی در برابر دولت مرکزی نبودند؛ دو کنفدراسیون گسترده با جغرافیا، شیوهٔ معیشت و مناسبات درونی متفاوت به‌شمار می‌آمدند. قدرت بختیاری‌ها بر گذرگاه‌های زاگرس استوار بود و مشارکت در فتح تهران و سپس پیوند با نفت، دامنهٔ نفوذ آنان را به سیاست کشوری گسترش داد. قشقایی‌ها در فارس، با […]
ایران در آستانهٔ سدهٔ چهاردهم خورشیدی ـ بخش دوم
از کشاکش قدرت‌های جهانی تا برآمدن قدرت‌های محلی در بخش نخست کوشیدیم سیمای ایران در آستانهٔ سدهٔ چهاردهم خورشیدی را از درون بنگریم: سرزمینی پهناور با جمعیتی عمدتاً روستایی و ایلی، راه‌های پیونددهندهٔ محدود، شهرنشینی اندک و دولتی که توان اعمال فرمانروایی یکسان بر سراسر قلمرو خود را نداشت. اما این تصویر بدون توجه به […]
از اتحاد جمهوری‌های شوروی سوسیالیستی تا فرمانروایی دفتر سیاسی حزب بلشویک
حقوق فردی، تک‌صدایی سیاسی و تبعید مردمان قفقاز در اتحاد شوروی گزارش عملیات “عدس” بامداد ۲۳ فوریهٔ ۱۹۴۴، هم‌زمان با «روز ارتش سرخ»، نیروهای امنیتی شوروی وارد شهرها و روستاهای چچن و اینگوش شدند. در بسیاری از آبادی‌ها، مردان را به بهانهٔ شرکت در مراسم این روز گرد آوردند؛ اما به‌جای برگزاری جشن، سربازان مسلح […]
قفقاز/ ارمنستان
بازخوانی جستاری در زمینه تاریخ ارمنستان ، نگاشته شده در تابستان 2021 پیش از سفر به ارمنستان. آشنایی با این کشورهمسایه، در درک نقش قفقاز در تاریخ معاصر ایران، به ویژه نهضت مشروطه،رخداد های جنگل و آذربایجان و کردستان سودمند است. حکایت نخست، دریچه ارمنستان در محل تلاقی سه حوزهٔ بزرگ جغرافیایی، یعنی […]
سفر به قفقاز /گرجستان(2)
روز پنجم :حرکت به سوی دریای سیاه “سفر فقط دیدن بناها و شهرها نیست، بلکه تلاشی است برای خواندن لایه‌های تاریخی یک سرزمین؛ از رود کورا و شهر گوری گرفته تا صومعه‌ها، پادشاهی‌های گرجی، نفوذ ایران، روسیه تزاری، شوروی و میراث امروز قفقاز.” مسیر امروز ما ادامهٔ راه روز گذشته بود؛ در امتداد رودخانهٔ کورا […]
سفر به قفقاز/ گرجستان (1)
روز نخست: پرسه در تفلیس شهر تفلیس در کرانهٔ رود کُر بنا شده است. گفته می‌شود که در سدهٔ پنجم میلادی، به فرمان وختانگ گورگاسالی، پادشاه سرزمین‌های شرقی گرجستانِ امروز، در سی کیلومتری مرکز کهن‌تر مذهبی و فرهنگی منطقه، بنیان نهاده شد. هرچند امروزه در کناره‌های دورتر رودخانه، شهرک‌های نوساز فراوانی با ساختمان‌های بلند و […]
جنبش جنگل؛ از آرمان مشروطه تا جمهوری سوسیالیستی گیلان/3
جنبش جنگل را باید ادامهٔ مستقیم بحران ناتمام مشروطه‌خواهی در ایران دانست؛ جنبشی که در شرایط فروپاشی اقتدار دولت مرکزی، گسترش نفوذ قدرت‌های خارجی و نارضایتی گستردهٔ روستاییان و نیروهای محلی در گیلان سر برآورد. در سال‌های پس از پیروزی مشروطه، شمال ایران عملاً به حوزهٔ نفوذ امپراتوری روسیه بدل شده بود و حضور نظامیان […]
اشاراتی به انقلاب فرانسه
ناتمام/ در دست نگارش چهره ها پیش درآمد آبشخور اندیشه های پایه ایِ انقلاب فرانسه از دوره “روشنگری” است. اندیشمندان این دوره اگرچه به جریانات فکری گوناگونی بخش می شدند، اما همگی این نخبگان زبان، رفرانس های یگانه و خاستگاه اجتماعی مشابه داشتند. آنها روشنفکرانی بودند که بیشتر در زمینه حقوقی (فردی،اجتماعی و طبیعی) صاحب […]
آلبانی کمونیست: شکست الگوی خود کفایی
روند “ملت سازی” در آلبانی نسبت به دیگر کشور های اروپایی با تاخیر بسیار آغاز شد. در پی استقلال یونان (1829) و صربستان (1876) ، دراوایل سده بیستم رشد آگاهی به فرهنگ مشترک در آلبانی هم گسترش یافت. در طول جنگ بالکان درسال 1912 استقلال آلبانی و در پی آن استقلال کلیسای ارتدکس** اعلام […]