فرآیند شکل‌گیری هویت ملی آذربایجانی در شمال ارس
درآمد هدف این جستار زیر سؤال بردن هویت ملی مردم جمهوری آذربایجان یا هیچ‌یک از مرزهای شناخته‌شده بین المللی امروز جهان نیست. هر ملت معاصر، فارغ از چگونگی پیدایش تاریخی آن، واقعیتی انسانی و سیاسی است. موضوع این نوشته تنها بررسی این پرسش است که چگونه جامعه‌ای از مسلمانان ترک‌زبان شمال ارس، که تا آغاز […]
سفرنامه ارمنستان/بخش یکم
آماده انتشار/عکس ها زیر نویس شود و چند عکس اضافه شود از ایروان تا دلیجان؛ شهر، راه و زندگی روزمره در ارمنستان ورود به ایروان؛ نخستین نگاه از پنجره درود بر همسفران؛ به ایروان، پایتخت ارمنستان، رسیده‌ایم. دوستی ارمنی در فرودگاه به پیشوازمان آمد. در راه شهر از خیابانی گذشتیم که فروشگاه‌های مصالح ساختمانی در […]
“توشه راه” سفر به ارمنستان
آماده برای انتشار /گالری اضافه شود. در ادامه نگارش چندین جستار در باره قفقاز، سفرنامه پیشین به ارمنستان (در سال 1398خ/2018م ) باز خوانی شد. بخش نحست ” توشه راه”. سرزمین، راه‌ها و همسایگان پیش‌درآمد چند سال پس از سفر به ارمنستان و گرجستان، بار دیگر یادداشت‌ها و تصاویر آن سفر را بازخواندم. انگیزهٔ این […]
قفقاز: از فروپاشی امپراتوری تا پیدایش دولت- ملت ها
فروپاشی امپراتوری روسیه؛ برآیند بحران‌های انباشته فروپاشی امپراتوری روسیه در سال ۱۹۱۷ رخدادی ناگهانی و تنها پیامد جنگ جهانی اول یا انقلاب بلشویکی نبود؛ بلکه فرجام بحران‌هایی بود که در سراسر سده نوزدهم در ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی این امپراتوری انباشته شده بود. دولت تزاری، با وجود گسترش سرزمینی و افزایش توان نظامی، نتوانست […]
قفقاز در عصر روسیه /1
از ورود پتر بزرگ تا فروپاشی امپراتوری تزاری (۱۷۲۲–۱۹۱۷) مقدمه: قفقاز؛ سرزمینی میان امپراتوری‌ها قفقاز در طول تاریخ خود کمتر یک فضای جداافتاده و منزوی بوده است. جایگاه جغرافیایی این سرزمین، میان استپ‌های اوراسیا در شمال، فلات ایران در جنوب، آناتولی در غرب و دریای کاسپین و راه‌های آسیای مرکزی در شرق، آن را به […]
قفقاز در عصر روسیه/2
بخش دوم: دگرگونی اقتصادی، نفت باکو و پیدایش جامعه نوین قفقاز دگرگونی اقتصادی قفقاز؛ از راه‌های سنتی تا اقتصاد امپراتوری الحاق قفقاز به امپراتوری روسیه تنها به معنای تغییر حاکمیت سیاسی نبود؛ بلکه این منطقه را وارد شبکه اقتصادی گسترده‌تری کرد که مرکز آن در شمال، در شهرهای روسیه اروپایی قرار داشت. روسیه کوشید قفقاز […]
قفقاز/چرا آناتولی ترک شد و قفقاز نه؟
جغرافیا، کوچ، هویت و سرنوشت دو سرزمین همسایه پیش‌زمینه: کوچ بزرگ به سوی غرب در جستارهای گذشته، به جابه‌جایی موج‌های گسترده قبایل ساکن استپ‌های شرقی اوراسیا به سوی غرب پرداختیم؛ حرکتی تاریخی که طی چندین سده، سیمای قومی و سیاسی بخش بزرگی از آسیا و اروپا را دگرگون ساخت. این کوچ‌های بزرگ، گروه‌های بسیاری از […]
جنبش جنگل؛ از آرمان مشروطه تا جمهوری سوسیالیستی گیلان/3
جنبش جنگل را باید ادامهٔ مستقیم بحران ناتمام مشروطه‌خواهی در ایران دانست؛ جنبشی که در شرایط فروپاشی اقتدار دولت مرکزی، گسترش نفوذ قدرت‌های خارجی و نارضایتی گستردهٔ روستاییان و نیروهای محلی در گیلان سر برآورد. در سال‌های پس از پیروزی مشروطه، شمال ایران عملاً به حوزهٔ نفوذ امپراتوری روسیه بدل شده بود و حضور نظامیان […]
ایران در آستانه سده چهاردهم خورشیدی/بخش دوم
این جستار درآمدی است بر بررسی پدیدهٔ برآمدن قدرت‌های محلی در ایرانِ. گذار از ممالک محروسه به دولت ملی از کشاکش قدرت‌های جهانی تا برآمدن قدرت‌های محلی در بخش نخست کوشیدیم سیمای ایران در آستانهٔ سدهٔ چهاردهم خورشیدی را از درون بنگریم: سرزمینی پهناور با جمعیتی عمدتاً روستایی و ایلی، راه‌های پیونددهندهٔ محدود، شهرنشینی اندک […]
کرت؛ آستانهٔ تمدن اروپایی و پیوندهای فراموش‌شدهٔ مدیترانه و خاورزمین
خوانشی در سنت تاریخ‌نگاری ساختاری ،برگرفته از اندیشه‌های فردیناند برودل و فریدون آدمیت بازخوانی جستار ژوئن سال 2020 در سایت راه ۱. کرت در سپیده‌دم تاریخ دیرپای مدیترانه کرت، بزرگ‌ترین جزیرهٔ یونان در خاور مدیترانه، یکی از نخستین کانون‌های تمدن در اروپا به‌شمار می‌رود. نخستین باشندگان این جزیره، به‌گمان فراوان، از آناتولی به آن کوچیده […]