قفقاز؛ پنجره‌ای به جهان مدرن، با فیلتر روسی

آماده برای انتشار+ عکس + منابع مقدمه تفلیس تنها شهری نبود که ایرانیان از راه آن با فرهنگ و تمدن جدید اروپا آشنا شدند. استانبول، قاهره، کلکته، پاریس، لندن و سن‌پترزبورگ نیز هر یک، در دوره‌ای و برای گروهی از بازرگانان، دانش‌آموختگان، دیوان‌سالاران و روشنفکران ایرانی، دریچه‌ای به سوی جهان جدید گشودند. اهمیت تفلیس و […]

فرآیند شکل‌گیری هویت ملی آذربایجانی در شمال ارس

درآمد هدف این جستار زیر سؤال بردن هویت ملی مردم جمهوری آذربایجان یا هیچ‌یک از مرزهای شناخته‌شده بین المللی امروز جهان نیست. هر ملت معاصر، فارغ از چگونگی پیدایش تاریخی آن، واقعیتی انسانی و سیاسی است. موضوع این نوشته تنها بررسی این پرسش است که چگونه جامعه‌ای از مسلمانان ترک‌زبان شمال ارس، که تا آغاز […]

قفقاز: از فروپاشی امپراتوری تا پیدایش دولت- ملت ها

فروپاشی امپراتوری روسیه؛ برآیند بحران‌های انباشته فروپاشی امپراتوری روسیه در سال ۱۹۱۷ رخدادی ناگهانی و تنها پیامد جنگ جهانی اول یا انقلاب بلشویکی نبود؛ بلکه فرجام بحران‌هایی بود که در سراسر سده نوزدهم در ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی این امپراتوری انباشته شده بود. دولت تزاری، با وجود گسترش سرزمینی و افزایش توان نظامی، نتوانست […]

قفقاز در عصر روسیه /1

از ورود پتر بزرگ تا فروپاشی امپراتوری تزاری (۱۷۲۲–۱۹۱۷) مقدمه: قفقاز؛ سرزمینی میان امپراتوری‌ها قفقاز در طول تاریخ خود کمتر یک فضای جداافتاده و منزوی بوده است. جایگاه جغرافیایی این سرزمین، میان استپ‌های اوراسیا در شمال، فلات ایران در جنوب، آناتولی در غرب و دریای کاسپین و راه‌های آسیای مرکزی در شرق، آن را به […]

قفقاز در عصر روسیه/2

بخش دوم: دگرگونی اقتصادی، نفت باکو و پیدایش جامعه نوین قفقاز دگرگونی اقتصادی قفقاز؛ از راه‌های سنتی تا اقتصاد امپراتوری الحاق قفقاز به امپراتوری روسیه تنها به معنای تغییر حاکمیت سیاسی نبود؛ بلکه این منطقه را وارد شبکه اقتصادی گسترده‌تری کرد که مرکز آن در شمال، در شهرهای روسیه اروپایی قرار داشت. روسیه کوشید قفقاز […]

قفقاز/چرا آناتولی ترک شد و قفقاز نه؟

جغرافیا، کوچ، هویت و سرنوشت دو سرزمین همسایه پیش‌زمینه: کوچ بزرگ به سوی غرب در جستارهای گذشته، به جابه‌جایی موج‌های گسترده قبایل ساکن استپ‌های شرقی اوراسیا به سوی غرب پرداختیم؛ حرکتی تاریخی که طی چندین سده، سیمای قومی و سیاسی بخش بزرگی از آسیا و اروپا را دگرگون ساخت. این کوچ‌های بزرگ، گروه‌های بسیاری از […]

سفر به قفقاز/ گرجستان (1)

روز نخست: پرسه در تفلیس شهر تفلیس در کرانهٔ رود کُر بنا شده است. گفته می‌شود که در سدهٔ پنجم میلادی، به فرمان وختانگ گورگاسالی، پادشاه سرزمین‌های شرقی گرجستانِ امروز، در سی کیلومتری مرکز کهن‌تر مذهبی و فرهنگی منطقه، بنیان نهاده شد. هرچند امروزه در کناره‌های دورتر رودخانه، شهرک‌های نوساز فراوانی با ساختمان‌های بلند و […]

جنبش جنگل؛ از آرمان مشروطه تا جمهوری سوسیالیستی گیلان/3

جنبش جنگل را باید ادامهٔ مستقیم بحران ناتمام مشروطه‌خواهی در ایران دانست؛ جنبشی که در شرایط فروپاشی اقتدار دولت مرکزی، گسترش نفوذ قدرت‌های خارجی و نارضایتی گستردهٔ روستاییان و نیروهای محلی در گیلان سر برآورد. در سال‌های پس از پیروزی مشروطه، شمال ایران عملاً به حوزهٔ نفوذ امپراتوری روسیه بدل شده بود و حضور نظامیان […]

ایران در آستانه سده چهاردهم خورشیدی/بخش دوم

این جستار درآمدی است بر بررسی پدیدهٔ برآمدن قدرت‌های محلی در ایرانِ. گذار از ممالک محروسه به دولت ملی؛ پدیده‌ای که در اشکال گوناگون، از جنبش جنگل و خیزش‌های شهری چون خیابانی و پسیان، تا کنش‌های ایلی و منطقه‌ای همچون گردنکشی‌های سمیکو، قاضی محمد و راهزانی گروه هایی چون نایب حسین کاشی، تبلور یافت. این […]

برگی ازتاریخ:سر برآوردن قدرت های محلی در آستانه سده چهارده خورشیدی

. ایران در آستانهٔ سدهٔ چهارده خورشیدی: زمینه‌های بین‌المللی و ساختار درونی نیمهٔ دوم سدهٔ نوزدهم میلادی، دوره‌ای سرنوشت‌ساز در تاریخ جهان به‌شمار می‌آید؛ دورانی که با جهش شتابان صنعتی در اروپای غربی ،به‌ویژه در انگلستان وفرانسه و آلمان، و هم‌زمان با افول تدریجی امپراتوری‌هایی چون عثمانی، اتریش و روسیه همراه بود. در پی این […]